Die wichtigsten Ereignisse

in der Schweiz werden

unter die Lupe genommen.

snc recherchiert, damit Sie

mehr wissen.

snc-dossiers >>>

 
 

dossiers

Ministri i drejtėsisė, Christoph Blocher (Foto: snc)

"Neni i anti-racizmit mė shkakton dhimbje stomaku"

Deklaratat e Blocher-it nė Turqi provokojnė Zvicrėn

• Ministri i drejtėsisė, Christoph Blocher, gjatė vizitės sė tij nė Turqi ka kritikuar normėn penale kundėr racizmit. Ky nen i shkakton atij dhimbje stomaku.

• Prononcimet nė Turqi tė ministrit tė drejtėsisė, Christoph Blocher, lidhur me normėn penale antiraciste, kanė hasur nė kritika nė Zvicėr. Pėr FDP, CVP dhe pėr tė Blertit, ndryshimi i kėtij ligji as qė vjen nė pyetje.

snc-shqip: Bislim Elshani

ANKARA/ BERNĖ. (05.10.06) Kritikėn kundėr normės penale anti-raciste ministri Blocher e ushtroi nė njė simpozium me rastin e 80-vjetorit tė sė drejtės civile turke nė Ankara. Nė Zvicėr prononcimet e tij u kritikuan pjesėrisht shumė vrazhdė.

"Ky nen mė shkakton dhimbje stomaku", tha ministri i drejtėsisė, Christoph Blocher, tė mėrkurėn para mediave nė Ankara. Ai po kritikonte kėshtu nenin 261 tė kodit penal, tė ashtuquajturėn normė penale kundėr racizmit.

Blocher-i shprehu keqardhjen se nė Zvicėr nė bazė tė kėtij neni janė nė zhvillim e sipėr procese penale kundėr ca turqėve prominentė. Kėshtu psh. nė njėrėn anė kjo po ndodh me historianin turk, Yusuf Halacoglu, i cili vlen si njė prijės ideologjik pėr qeverinė turke. Nė anėn tjetėr, jurisprudenca po heton edhe kundėr shefit tė Partisė nacionaliste turke tė punės, Dogu Perinēek.

Qė tė dy mohojnė hapur genocidin e ushtruar kundėr armenėve nga viti 1915 deri mė 1917 nga perandoria e atėhershme osmane.

Verifikimi i ndryshimit tė normės penale

Ky nen ligjor hyri nė fuqi me 1994, me qėllim qė tė pengonte mohimin e holokaustit, genocidit ndaj hebrenjve nė Luftėn e dytė botėrore, tha shefi i Departamentit pėr drejtėsi dhe polici (EJPD).

Atėbotė askujt s'i ka shkuar mendja se nė bazė tė kėtij ligji para drejtėsisė zvicerane do tė dilte dhe njė historian i shquar turk, tha Blocheri, duke iu refereuar lirisė sė shprehjes.

EJPD ėshtė pėr verifikimin e njė ndryshimi tė mundshėm tė normės penale anti-raciste. Njė gjė e tillė, ndėrkaq, duhet aprovuar nga qeveria dhe parlamenti.

Blocher-i po bėhet "qesharak"

Pėr shoqatėn Zvicėr-Armeni, ministri nė Ankara "i ka shpalosur ēilimin e kuq" mohimit tė genocidit, thuhet nė njė komunikatė. Blocheri ėshtė bėrė "qesharak" gjersa dhe Halacoglun e ka karakterizuar si histiorian "tė shquar". Pos kėsaj, ėshtė diēka e padėgjuar qė njė ministėr drejtėsie tė shpallė nė botėn e jashtme se nuk vlen gjė drejtėsia zvicerane.

CVP shfaqet e tronditur

Edhe kryetari i CVP-sė, Christophe Darbellay, kritikon paraqitjen e Blocher-it para mediave nė Ankara. "Ėshtė e pazakontė tė shohėsh se si njė ministėr drejtėsie i SVP-sė vete nė njė vend i cili s'pėrbėn aspak shembull nė respektimin e tė drejtave njerėzore, dhe pikėrisht aty shpreh keqardhjen pėr pozitėn e parlamentit zviceran" thotė ai.

Njė ndryshim i mundshėm i normės penale anti-raciste pėr CVP nuk vjen nė pyetje. Kjo, sipas saj, pėrbėn njė mjet efikas kundėr ekstremistėve tė djathtė. Tentimi i dobėsimit tė kėsaj norme pėrbėn gjithashtu njė tentim qė holokausti dhe genocidet tjera tė pėrēmohen si "detaje historike". Kjo gjė ėshtė shokuese.

Edhe FDP-ja kundėr ndryshimit

Edhe pėr shefin e fraksionit tė FDP, Felix Gutzwiller, njė ndryshim i mundshėm nuk vjen nė shprehje. Kjo normė pėrbėn njė arritje tė rėndėsishme pėr Zvicrėn liberale dhe laike. Ky ligj ėshtė gjithsesi akoma i ri dhe pėr kėtė shkak mund tė paraqiten probleme gjatė zbatimit. Ka pasur procese, me ē'rast mund tė shtrohej pyetja, nėse ka qenė i arsyeshėm referimi nė kėtė ligj, tha Gutzwiller duke iu referuar situatės sė rėndė nė gjetjen e provave.

SP: Gjykatat mbeten tė pavarura

Shefi i fraksionit tė SP, Ursula Wyss, kritikoi faktin qė ministri i drejtėsisė po ngatėrrohej nė njė proces gjyqėsor: "Gjykatat zvicerane janė tė pavarura dhe nuk janė nė shėrbim tė Blocherit".

Gjykatat janė pėr tė intepretuar ligjet dhe jo pėr tė zbatuar pikėpamjet e anėtarėve tė qeverisė. Qėndrimi i Blocherit ėshtė "jodemokratik"; ai duhet t'ia sqarojė vetes ndarjen e pushteteve dhe rolin e tij si ministėr drejtėsie.

Tė blertit flasin pėr njė skandal

Edhe tė Blertit kanė protestuar kundėr prononcimeve tė Blocher-it. Me rastin e vizitės sė tij ministri i drejtėsisė ka lėshuar deklarata skandaloze pėr normėn penale kundėr racizmit, thuhet nė njė njoftim. Pėr njė ministėr zviceran drejtėsie ėshtė e papranueshme ajo ēfarė i ka lejuar vetes Blocher-i nė Turqi. Blocher-i ka kritikuar normėn penale kundėr racizmit tė aprovuar nga populli dhe parlamenti, pastaj ėshtė ngatėrruar nė njė proces penal nė zhvillim e sipėr kundėr dy mohuesve tė genocidit dhe ka vėnė nė pikėpyetje genocidin kundėr popullit armen.

Pėrkundrazi, presidenti i SVP, Ueli Maurer, as deshi tė merrte ndonjė qėndrim pėr prononcimet e Blocher-it, dhe as pėr normėn penale kundėr racizmit.

     

Faktet

Norma penale kundėr racizmit tekstualisht

Norma penale kundėr racizmit ėshtė nė fuqi prej 1 janarit 1995. Nė njė votim referendumian mė 24 shtator 1994, populli votues u deklarua nė masėn prej 54,6% me Po kundrejt nenit tė ri 261 nė kodin penal zviceran. SVP-ja atėbotė, me pėrkrahjen e Christoph Blocherit, qartazi pati vendosur pėr parullėn Po.

Neni pėrmban tekstin nė vijim:

"Diskriminimi racial

Ai qė bėn thirrje publike pėr urrejtje ose diskriminim kundėr njė personi ose njė grupi personash pėr shkak tė racės, kombėsisė ose religjionit tė tyre,

Ai qė pėrhap publikisht ideologji tė orientuara drejt poshtėrimit dhe etiketimit sistematik tė pjesėtarėve tė njė race, kombėsie ose religjioni,

Ai qė me po kėtė qėllim organizon a nxit aksione propagandistike, ose merr pjesė nė to,

Ai qė poshtėron ose diskriminon publikisht, nė njė mėnyrė qė shkel dinjitetin njerėzor, pėrmes fjalės, shkrimit, fotografisė, gjesteve, akteve ose nė ndonjė mėnyrė tjetėr, njė person ose njė grup personash pėr shkak tė racės, kombėsisė ose tė religjionit tė tyre, ose qė nė bazė tė njėrit prej kėtyre shkaqeve tenton tė mohojė, tė minimizojė nė mėnyrė tė vrazhdė ose tė justifikojė genocidin ose krime tė tjera kundėr njerėzimit,

Ai qė ia mohon njė shėrbim tė destinuar interesit tė pėrgjithshėm, e tė ofruar nga vetė ai, njė personi ose njė grupi personash, pėr shkak tė racės, kombėsisė ose religjionit tė tyre,

do tė dėnohet me burg ose me gjobė."