Ulusal Temsilciler Meclisi Genel Kurul Salonu, Bern: SVP 55 koltukla en büyük parti... (foto: parlamento foto servisi)

İsviçre'de genel seçimler

Merkez sağın tarihi yenilgisi 

Merkez sağın iki güçlü temsilcisi FDP (Hür Demokrat Parti) ve CVP (Hıristiyan Demokrat Parti), büyük bir oy ve sandalye kaybına uğrarken, aşırı popülist sağ söylemleriyle SVP (İsviçre Halk Partisi) büyük bir başarı kazanarak meclisin en güçlü partisi haline geldi. 

snc türkçe

sevim civil -zafer sayar

BERN. (26.10.03) İsviçre'de 19 Ekim'de sona eren oy kullanma işleminin ardından, resmi olmamakla birlikte kesinlik kazanan seçim sonuçları açıklandı. Merkez sağın iki güçlü temsilcisi FDP (Hür Demokrat Parti) ve CVP (Hıristiyan Demokrat Parti), büyük bir oy ve sandalye kaybına uğrarken, aşırı bulunan popülist sağ söylemleriyle SVP (İsviçre Halk Partisi) büyük bir başarı kazanarak meclisin en güçlü partisi haline geldi. Katılım oranının yüzde 44.5 olarak belirlendiği seçimlerden, sosyaldemokrat (SP) ve yeşillerden oluşan sol da kazançlı çıktı.

200 parlamenterin temsil edildiği Ulusal Temsilciler Meclisi'nde 11 artışla üye sayısını 55'e yükselten SVP'yi, bir artışla 52 temsilciye ulaşan sosyaldemokratlar izliyor. Seçimlerde önemli bir başarıya imza atan Yeşiller de, dört yeni üyelikle 13 kişilik bir grup oluşturmuş bulunuyor.

Yedişer fire veren merkez sağın iki geleneksel partisinden FDP 36 üyeye düşerken, CVP'nin meclis grubu sadece 28 kişiyle sınırlı kaldı.

Kanton Temsilcileri Meclisi'nde durum

Büyük kanadını Ulusal Temsilciler Meclisi'nin oluşturduğu parlamentonun küçük kanadı 46 üyeli Kanton Temsilciler Meclisi'nde 38 sandalyenin partiler arası dağılımı kesinleşti. Buna göre CVP 13, FDP 12, SVP 7 ve SP 6 temsilciyle şimdiden küçük mecliste temsil hakkı kazandılar.

İsviçre seçim sistemi gereği, boş kalan sekiz üyelik için ikinci tur oylamaya gidilecek.

Sihirli Formül'ün sonu

Siyasi gözlemciler, seçimlerin ilk önemli ve doğrudan etkisini, hükümetin bileşiminde göstereceği kanısını paylaşıyorlar. Yedi üyeden oluşan İsviçre Hükümeti'nde, 1959 yılından bu yana uygulamada olan ve "Sihirli Formül" olarak adlandırılan uzlaşmaya göre, dört büyük partiden SP; FDP ve CVP ikişer üye, SVP ise bir üyeyle temsil ediliyordu. SVP, kazandığı seçim başarısının ardından, bu tarihsel uzlaşmanın artık zamanını doldurduğunu, meclisin en güçlü grubunu oluşturan parti olarak hükümetteki üye sayısının ikiye çıkarılması gerektiğini savunuyor. Bu durumda, CVP'nin hükümetteki bir koltuğa veda etmesi kaçınılmaz görünüyor.

Yeni meclis, hükümet üyelerini 10 Aralık tarihinde seçecek.

SVP'nin önlenemeyen yükselişi

siyasal

tarihe

bakış

1848'de

başlayan FDP

hükümetlerine

ilk kez 1891'de

bir başka

parti, CVP, bir

üye verdi.

SVP, 1929'da,

SP ise 1943'te

ilk defa

hükümette

temsil edildiler.

İsviçre'de 19 Ekim akşamı oy verme işlemi tamamlandığında, geleneksel partiler arasındaki tercih bağlamında, yaklaşık bir asır boyunca istikrarını koruyan halk iradesinde son yıllarda ortaya çıkan değişikliğin yeni bir siyasal süreci başlatacağını hemen herkes biliyordu. Dört yılda bir yapılan seçimler, aslında 1999 yılında bu sonucu açıkça ortaya koymuştu; ancak yine de bunun seçmenlerin geçici bir tepkisi olup olmadığı netlik kazanmamıştı.

Asırlık siyasal gelenek

SVP, 20. yüzyıl boyunca Ulusal Temsilciler Meclisi'nde temsil edilen dört büyük siyasal partinin en küçüğü olma vasfını korudu. Birincilik ve ikincilik FDP ile SP arasında seçimden seçime el değiştirirken, CVP, ikinci büyük partiye çok yakın bir üye sayısıyla, ama istikrarlı olarak üçüncü büyük parti olarak kaldı.

Seçmenin her seçimde hemen aynı şekilde tercih belli etmesinin de etkisiyle, 1950'li yıllarda İsviçreli politikacılar, bu tablonun hükümete de yansımasını sağlayabilecek bir formül üzerinde çalışmaya başladılar. Zira, seçimlerden sürekli koalisyon sonucunun çıktığı ortadaydı. Ancak, bir hükümet programı üzerine birbirleriyle anlaşmaları en kolay gibi görünen FDP ve CVP'nin toplam üye sayısı, iki partili bir koalisyon için yeterli olamıyordu. Azınlık hükümetlerinin, siyasal istikrar açısından yaratacağı tehlikeler de ortaydı.

1959: "Sihirli Formül"

1955 seçimlerinde de gelenek bozulmamış, SP 53 üyeyle birinci, FDP 50 üyeyle ikinci, CVP 47 üyeyle üçüncü parti olurken SVP 22 üyeyle yine dördüncülükteki yerini korumuştu. CVP Genel Sekreteri Martin Rosenberg'in bu dönemde, büyük partiler arasında, hükümet ortaklığını mümkün kılacak yeni bir ilişki biçiminin ortaya çıkması doğrultusunda etkin bir tutum sergilediği biliniyor. İsviçre siyasal tarihinin bu kritik dönemi, nedenleri ve sonuçları bakımından siyaset bilimciler tarafından bugün farklı şekillerde analiz edilse de, sonuç, tüm büyük partilerin hükümette temsil edilmesini mümkün kılan bir formül üzerinde uzlaşı oldu. "Sihirli Formül" olarak adlandırılan partiler arası bu tarihsel anlaşma, alışıldık anlamda bir parlamento içi muhalefetinin de ortadan kalkması anlamını taşıyordu. Yedi üyeli İsviçre Hükümeti'nde SP, FDP ve CVP ikişer, SVP ise bir temsilciye sahip olacaklardı.

1959 seçimlerinden çıkan sonuç, bir öncekinin hemen kopyası şeklinde olunca (SP ve FDP 51, CVP 47 ve SVP 23), üzerinde daha önce uzlaşıya varılmış olan "Sihirli Formül"ün uygulamaya konmasının önünde hiçbir engel kalmadı; hükümet, seçimlerin hemen ardından kuruldu.

1999 seçimlerinde yeni olan neydi?

1999 seçimlerine kadar geçen 40 yıl boyunca, siyasal yaşamda, "Sihirli Formül"ün geçerliliğinin sorgulanmasına yol açacak hemen hiçbir değişim yaşanmadı. Büyük partiler, 1995 seçimlerinden de, yine alışılagelen sıralamayla SP (55), FDP (45), CVP (34) ve SVP (29) şeklinde çıktılar.

SVP'nin olağanüstü bir canlılıkla sürdürdüğü 1999 seçim kampanyası, sandığa da aynı şekilde yansıdı. Yüzyıllık alışkanlıklar değişmiş, SVP en fazla oyu alan parti konumuna gelmişti. Seçim sonuçlarına göre oluşan yeni Ulusal Temsilciler Meclisi'ndeki sıralama ise artık şöyleydi: SP (51), SVP (44), FDP (43) ve CVP (35)... SVP, ilk kez dördüncülükten ikinciliğe ve üstelik büyük bir oy patlamasıyla terfi ediyordu.

SVP, bu büyük seçim başarısının ardından, "Sihirli Formül"ün esasen değilse de, şeklen değişmesi gerektiğini dile getirdi. Hükümette artk iki üyelik istiyordu.

Hükümet ortağı diğer büyük üç partinin, SVP'nin bu talebine karşı parlamentoda ortak tutum sergilemesiyle, ikinci SVP temsilcinin hükümete girmesi engellendi. Bu işbirliği, SVP'nin hükümete girecek tek temsilcisinin seçiminde de sürdü. SVP'nin grup kararıyla belirlediği aday değil, bu partinin ılımlı kanadından kabul edilen bir başka parlamenter (Samuel Schmid) hükümete seçildi.

SVP nasıl başardı?

İsviçre siyasal yaşamındaki asırlık siyasal tabloyu değiştiren SVP, propaganda sloganlarına bakılarak yabancı medyalarda sıklıkla "aşırı sağcı", "ırkçı" gibi sıfatlarla nitelendirilse de, bu tanımlamaların gerçeği anlamak konusunda yetersiz kaldığı açık. Zira, SVP'nin yükselişi ve seçmen tercihlerinde gözlemlenen değişim, siyaset bilimcilerin kolaylıkla analiz edemedikleri çok yönlü toplumsal bir olgu olma vasfını korumaya devam ediyor.

1999'da olduğu gibi 2003 seçim kampanyasında da "yabancı düşmanı" bir parti görüntüsü vermekten çekinmeyen, göçmenlikle ilgili sorunları her fırsatta siyasal malzeme olarak kullanan SVP, aslında günlük yaşamda sade yurttaşın anlamakta güçlük çektiği ya da olumsuz bulduğu pek çok noktada aynı tutumu sergiliyor. Çözümden çok tepkileri seslendiren bir politika izliyor. İktidarda olmasına rağmen bir muhalefet partisi gibi davranabilmesi, partiye önemli bir hareket alanı sağlıyor.

Toplumsal yaşamdaki değişim, pek çok farklılığın tarihsel süreç içinde bir araya gelmesiyle oluşan küçük İsviçre'de "kimlik kaybı" korkusuyla at başı gidiyor. Bu bakımdan, "SVP'nin başarısı, bu korkunun siyasal düzlemdeki yansıması mı" sorusunun akla öncelikle gelmemesi mümkün değil.

Joseph Zemp,

1891'de FDP

hükümetlerine

katılan ilk CVP

temsilcisi

Rudolf Minger,

1929'da SVP'nin

hükümete

verdiği ilk üye

Ernst Nobs,

1943'te SP'yi ilk

kez hükümette

temsil etti

1 9 5 9

SİHİRLİ

FORMÜL

"Sihirli Formül"

olarak

adlandırılan

tarihsel

anlaşma, alışıldık anlamda

bir parlamento

içi muhalefetinin

de ortadan

kalkması

anlamını

taşıyordu. 

Yedi üyeli

İsviçre Hükümeti'nde

SP, FDP ve CVP

ikişer, SVP ise

bir temsilciye

sahip

olacaklardı.

Formül, 1959

seçimlerinin

ardından

uygulamaya

kondu ve dört

partili hükümet

kuruldu.

"Sihirli

Formül"e

göre 1959'da

kurulan ilk

hükümetin

üyeleri

Paul Chadet,

FDP

Max

Petitpierre,

FDP

Hans Peter

Tschudi, SP

Willy Spühler,

SP

Jean

Bourbknecht,

CVP

Ludwig von

Moos, CVP

Friedrich

Traugott, SVP

• notlar: kaç temsilci ve nasıl seçiliyor?

Bundeshaus,

Bern

foto: m. gürz

Kaç temsilci ve nasıl seçiliyor?

İsviçre'nin ilginç, ancak fazla karmaşık olmayan bir sistem var.

İsviçre parlamentosu, biri büyük, biri küçük iki kanattan oluşuyor: 200 üyeli Ulusal Temsilciler Meclisi ve 46 üyeli Kanton Temsilcileri Meclisi... Yasamanın çift meclisle şekillenmesi, temelini anayasadan alıyor. Halkın ve kantonların egemenliğinin eşitliği ilkesi, anayasal olarak güvence altına alınmış.

Genel seçimlerde seçmen, iki meclis için de ayrı ayrı tercihini kullanıyor.

Ulusal Temsilciler Meclisi

200 mevcutlu Ulusal Temsilciler Meclisi'ne her kantonun kaç temsilci göndereceği, son nüfus sayımına göre belirleniyor ve buna göre sürekli değişiyor. Örneğin, en kalabalık kanton olan Zürih, 19 Ekim 2003 seçimlerinde büyük meclise 34 parlamenter gönderirken, onu Bern (26), Waadt (18) ve Aargau (15) izlemişti. En az nüfusa sahip Glarus, Nidwalden, Obwalden, Uri, Appenzell Ausserhoden ve Appenzell İnnerhoden ise sadece birer temsilci kontenjanına sahip olmakla yetinmişlerdi.

1919 yılından bu yana uygulamada olan seçim sistemine göre, büyük meclise bütün partiler doğrudan aldıkları oy oranına göre, temsilci gönderebiliyorlar. Çeşitli ülkelerde görülen, baraj ve benzeri büyük partiler lehine düzenlemeler İsviçre'de benimsenmiyor.

Kanton Temsilcileri Meclisi

46 üyeden oluşan Kanton Temsilcileri Meclisi'nde ise her "tam kanton" iki, her "yarım kanton" ise bir temsilci hakkına sahip. Burada nüfus faktörü dikkate alınmıyor. Örneğin büyük mecliste sadece bir temsilci kontenjanına sahip minik Glarus, aynı mecliste 34 üyeyle temsil edilen dev Zürih'le eşit olarak, ikişer parlamenterle temsil ediliyor Kanton Temsilcileri Meclisi'nde...

Seçim sandığına

gider...

foto: s. civil

Oy kullanmanın yolları

İsviçre'de seçmenlerin rahat bir şekilde oy kullanabilmelerine büyük özen gösteriliyor. Bu noktada, akla gelebilecek hemen her şey yapılıyor. Uygulamalar kantonlara göre ufak tefek farklılıklar gösterse de, oy kullanma seçenekleri esas olarak şöyle:

Her yerleşim biriminde önceden ilan edilen yerlerde oy kullanılabildiği gibi, bu işlemi posta yoluyla da yapmak mümkün. Son anda ortaya çıkabilecek ve sandığa gitmeyi engelleyecek sağlık sorunu gibi bir engel durumunda, oy pusulası, bir aracı vasıtasıyla seçim görevlilerine ulaştırılabiliyor. Ayrıca felçlilik gibi özel haller için düşünülmüş gezici sandıklar da var.