|
İsviçre’de
telif hakları
İsviçre’de telif hakları, yasayla
korunmuş durumda ve buna aykırı hareketler hırsızlık kapsamında
değerlendiriliyor. Cezalar da oldukça yüksek: 100’000 franka
kadar para ve bir yıla kadar hapis cezası... Evimize, işyerimize
telif hakları yasası kapsamına giren ürünler açısından
yeni bir gözle ve tekrar bakmakta yarar var. Çünkü yasa,
“bilmiyordum ki” mazeretini kabul etmiyor.
snc/ zafer sayar
Arkadaşınızdan kopyaladığınız bir
bilgisayar programını kullanıyorsunuz, bir müzik albümü ya
da filmin korsan kopyasını dükkanınızda satıyorsunuz, çıkardığınız
bir yayın organında başkalarının çalışmalarını yayımlıyorsunuz,
düzenleyeceğiniz bir eğlence gecesini tanıtmak için bastığınız
afişte ya da işyeriniz için gazeteye verdiğiniz ilanda kullandığınız
fotoğraf ya da grafik bir başkasına ait…
Örnekler çoğaltılabilir, ama bunların
hepsi İsviçre’de telif hakları yasası kapsamına giriyor.
Bugünlerde, İsviçre Hükümeti, özellikle CD ve DVD ile çoğaltılarak
satışa sunulan ürünlerin daha iyi korunması için yeni
tedbirler üzerine çalışsa da, telif haklarının zedelenmesi,
bugün de İsviçre’de suç niteliğindeki bir fiil sayılıyor
ve oldukça ağır cezai yaptırımları var.
Eser sahibinin, eserin üretim ve çoğaltım
aşamalarıyla piyasadaki alım satım sürecindeki hakkı, telif
hakkı olarak tanımlanıyor. Telif hakkının korunması da, eser
sahibinin hakkının korunmasından başka bir şey değil. Eser
sahibinin, bu hakkını kendi rızasıyla sınırlı ya da sınırsız
olarak bir başkasına devretmesi halinde, telif hakkı ortadan
kalkmıyor sadece kısmen ya da tamamen el değiştiriyor.
Neler, telif hakları kapsamında
Yasada, telif hakkına konu olan
"eser" kavramı oldukça geniş bir yelpazeye yayılıyor.
Bunlar şöyle sıralanıyor:
• Edebi, bilimsel ve diğer dil ürünleri
• Müzik eserleri ve diğer ses eserleri
• Resim, heykel ve grafik
• Çizim, plan, harita ve maket gibi
bilimsel ve teknik kapsamdaki eserler
• Mimari eserler
• Fotoğraf, film diğer görüntü ya da
ses ve görüntü eserleri
• Koreografik eserler ve pantomim
• Bilgisayar programları
• Eserin yaratıcısına ait özgün özellikler
taşıyan taslak, başlık ve parçaları
Eser sahibi, kimseyi uyarmak zorunda değil
Telif hakkının göstergesi, aslında çoğu
zaman karşılaştığımız © işaretinden başka bir şey değil.
"Copyright" kelimesi de, İngilizce’den gelmekle
birlikte uluslararası bir nitelik kazanarak artık bütün ülkelerde
tanınan bir kelime halini almış durumda. Telif hakkı,
Almanca’da "Urheberrecht", Fransızca’da "droit
d’auteur" kelimeleriyle karşılanmış. Türkiye’de karşılaştığımız
"her hakkı mahfuzdur" ibaresi de aslında aynı şeyi
anlatıyor.
İsviçre Telif Hakları Yasası, bir eserin
telif haklarının korunması için, © gibi işaretler ya da örneğin
“bu eser kısmen ya da tamamen bir başkası tarafından çoğaltılamaz”
gibi ifadelere gerek olmadığını söylüyor. Herhangi bir eser,
böylesi uyarıcı ibarelere sahip olsa da, olmasa da yasa tarafından
kendiliğinden koruma altına alınmış durumda. Yani, bir kişinin,
“bu eserin üzerinde uyarıcı bir ifade yoktu, ben de bunu çoğalttım
ve sattım” diyerek cezadan kurtulma şansı yok. Zira, yasaları
bilmemek, bir fiilin suç olma niteliğini değiştirmiyor ve
cezayı da azaltmıyor. Bütün yargılamalarda olduğu gibi,
burada da kararlar, sanıkların yasaları bildiği varsayımına
dayanılarak veriliyor.
Ceza üst sınırı ağır: 100’000 frank
para, bir yıl hapis
Telif Hakları Yasası'na aykırı davranmak,
hırsızlıkla aynı kategoride değerlendirildiğinden, cezalar
da oldukça sert. Böyle bir suçu bilerek ya da bilmeyerek işleyenler,
100’000 franka kadar para ve bir yıla kadar hapis cezasına çarptırılabiliyorlar.
Üstelik, suç sayılan fiil, her tekrarlandığında, yeni bir
yargı süreci başlıyor ve cezalar da katlanarak büyüyor.
Tabii, yasaya aykırı davranışta bulunan
herkes cezanın üst sınırı olan 100’000 frank ödemiyor ya da
bir yıl hapis yatmıyor. Burada, yargıç, her olayı ayrı
olarak değerlendirip, suçun ağırlığına göre ceza veriyor.
Örneğin, bir çocuğun okul gazetesinde ücretini ödemeden,
izin isteyip kaynak göstermeden bir haber ajansı haberini
kullanmasıyla, bir müzik albümünün CD’sini kopyalayıp, çoğaltıp
satmak aynı şeyler değil. Burada suç oluşturan fiilin hangi
amaca yönelik olduğu da önem kazanıyor. Ancak, en sert cezaların
ticari amaçlarla işlenen suçlara verildiği biliniyor. (snc)
|
