|
• 24
Eylül 2006'da halk neyi kabul etti?
Yeni yabancılar ve iltica yasalarındaki
kırılma noktaları
Sonuçları 24 Eylül 2006’da kesinleşen
halkoylamasıyla İsviçre artık yeni bir yabancılar yasası ile yeni
bir iltica yasasına sahip oldu... Peki, bu yasalarda ne gibi maddeler
var ve getirilmek istenen yeni düzenleme nasıl bir şey? Bazı ayrıntılar
üzerinde kısa bir gezinti...
snc/ Serdal Civil/ 25 Eylül 2006
• Zorlayıcı
(zecri) tedbirler (bunlar yeni
iltica yasası için olduğu gibi yeni yabancılar yasası için de geçerli...)
Eski Uygulama/ Bölge Yasağı:
Bir kanton, kamu güvenliği
açısından açıkça tehdit oluşturdukları kanısına varılan geçerli
bir oturum izni olmayan yabancılara belirli bir bölgeyi terk etmeme ya
da girmeme yasağı uygulayabilir.
Hazırlık Hapsi: Bir “sınır dışı
edilme” kararıyla ilgili uygulamayı hazırlamak amacıyla yetkili
makamlar, ilgili kişinin üç aya kadar tutukluluğuna karar
verebilirler. Hazırlık hapsi olarak adlandırılan bu uygulama, kimliğini
belgelemeyi reddettiği düşünülen iltica işlemleri henüz sonuçlandırılmamış
başvuru sahipleri için de geçerlidir.
Sınır Dışı Edilme Hapsi:
Yetkili merciler, bir yabancının sınır dışı edilmemek için izini
kaybettireceğine dair somut işaretlerden kaynaklanan bir kuşkuya
sahiplerse, ilgili kişinin dokuz aya kadar tutuklu kalmasına karar
verebilirler. Ancak üç ayı aşan tutukluluk süreleri, hakim kararıyla
mümkün olabilmektedir.
Yeni Uygulama/ Bölge Yasağı: Eski uygulamada
belirli bir bölgeyi terk etmeme ya da girmeme yasağının konması için
aranan “kamu güvenliği açısından açıkça tehdit oluşturma endişesi”
koşulu kaldırılıyor. Buna göre ilgili yasağın kapsamının, geçerli
bir oturum iznine sahip olmayan bütün yabancıları kapsayacak şekilde
genişletilmesi için hukuki zemin sağlanmış oluyor.
Hazırlık Hapsi: Eski uygulamaya göre
üç ayla sınırlanan tutukluluk süresi, altı aya çıkarılıyor.
Uygulama, resmi talimatlara uymadıkları ya da iltica başvurularını
geç yaptıkları belirlenen mülteci adaylarını da kapsar şekilde
genişletiliyor.
Sınır Dışı Edilme Hapsi: Eski
uygulamada dokuz ayla sınırlanan “yurtdışı edilme hapsi”, 18
aya çıkarılıyor. Bu süre, 15–18 yaş grubundaki gençler için 12
ayla sınırlanıyor. Tutukluluk halinin üç aydan uzun sürebilmesi için
hakim kararı koşulu, yeni yasada da korunuyor.
Ağırlaştırılmış Sınır Dışı
Edilme Hapsi: Haklarındaki sınır dışı edilme kararları kesinleşmiş
yabancıların, kendilerine tanınan süre içinde İsviçre’yi terk
etmemeleri halinde 18 aya kadar tutuklu kalmalarına karar verilebilir.
Gençlerde bu süre dokuz ayla sınırlanmaktadır.
Sonuçlar: Halkoylamasında kabul
edilerek yürürlüğe girmesi kesinleşen yeni yabancılar ve iltica
yasası, zorlayıcı tedbirleri birçok bakımdan sertleştiriyor. Yeni
uygulamayla, çeşitli nedenlerle sınır dışı edilme olasılığı
bulunan ya da haklarındaki sınır dışı kararı kesinleşmiş
olmakla birlikte kendilerine bunun için süre tanınmış yabancıların
tutuklanmasıyla ilgili nedenleri çoğaltıyor ve tutukluluk sürelerini
ise neredeyse ağır hapis cezası gerektiren suçlar kapsamındaki
hapis cezaları kadar uzatıyor. Bu hallerin hiçbirinin olmadığı
durumlarda bile, örneğin kimliklerindeki bilgilerin aydınlatılması
gibi gerekçelerle yetkili makamlara bir yabancının üç güne kadar
“gözaltına” alınması yetkisini tanıyor. “Ağırlaştırılmış
sınır dışı edilme hapsi” ise, günlük kullanıma şimdiden
“bezdirme hapsi” olarak girmiş bulunuyor.
Ayrı başlıklar altında en fazla
18 ay olarak tanımlanmasına rağmen, yeni uygulamaya göre bir yabancı
için bütün hapis sürelerinin toplamı 24 aya varabiliyor. Bu uzun süre,
insan hakları savunucusu çevreler tarafından kabul edilemez
bulunurken, Adalet Bakanı Christoph Blocher, eleştirilere, bunun
uygulamada çok az kişi için geçerli olabileceğini savunarak cevap
veriyor.
• Geçici Oturum (Yabancılar Yasası)
Eski Uygulama: İltica başvuruları
kabul edilmeyenlere, ülkelerinde örneğin iç savaş gibi can güvenliklerini
tehdit edebilecek bir gelişme yaşanıyorsa, İsviçre’de geçici
oturum izniyle barınma izni verilebilmektedir.
Yeni Uygulama: Eski uygulamanın
devamı ilke olarak kabul edilmektedir. Bu durumdaki kişilerin, sosyal
yardım almamaları ve konutları elverişli olması halinde üç yıl
sonra aile birleşimi hakkından yararlanabilmeleri benimsenmektedir.
Kantonlar, geçici oturum sahiplerine iş piyasasının içinde bulunduğu
şartlara bakmaksızın çalışma izni verebileceklerdir.
Sonuçlar: Geçici kabulün şartları
aynı kalıyor, ancak bu durumdaki kişilerle ilgili uygulamalar yasa düzeyinde
tanımlanmış oluyor.
• İsviçre’ye Giriş (Yabancılar
Yasası)
Eski Uygulama: Bugüne kadar geçerli
olan yabancılar yasası İsviçre’de oturma ve çalışma hakkına
sahip olmakla ilgili koşulları genel bir çerçevede tanımlamaktadır,
uygulamaya yol gösteren ayrıntılar ise kararnameler yoluyla düzenlenmiştir.
İşleyiş, AB üye ülkeleriyle yapılan antlaşmaların bağlayıcılığı
zeminine dayandırılmakta, parlamento ve hükümetin izlediği yol buna
göre şekillenmektedir. Buna göre, İsviçre iş pazarında AB üye ülkeleri
yurttaşlarının serbest dolaşımı hedeflenmekte, kontenjan sınırlamalarının
bir takvime bağlı olarak bütünüyle kaldırılması
hedeflenmektedir. AB üyesi olmayan ülke yurttaşlarına çalışma ve
oturma izni verilmesi ise, yüksek kalifiye ve ekonominin ihtiyaç duyduğu
alanlara işgücü teminiyle sınırlandırılmıştır.
Yeni Uygulama: Yeni yabancılar
yasası, AB üye ülkeleri yurttaşlarına oturma ve çalışma izni
verilmesiyle ilgili düzenlemeleri pratikte kapsam dışında bırakmaktadır,
zira bu konu serbest dolaşım hakkının bütün AB üye ülkelerini
kapsar şekilde 25 Eylül 2005 tarihinde sonuçları kesinleşen
halkoylamasında kabul edilmesiyle kapanmış durumdadır. Yeni yasa, AB
üyesi olmayan ülke yurttaşlarının durumunu tanımlamaktadır.
Burada yapılan yenilik ise, var olan uygulamanın yasal zemine
oturtulmasından başka bir şey değildir. Özetle, AB üyesi olmayan
ülke yurttaşlarına çalışma ve oturma izni verilmesi, yüksek
kalifiye ve ekonominin ihtiyaç duyduğu alanlara işgücü teminiyle sınırlandırılmıştır.
Öte yandan, hükümetin, bu ülkelerden gelecek işgücü için sayı sınırlaması
koyması yasal düzeyde de benimsenmiş olmaktadır.
Sonuçlar: Yeni yabancılar yasası,
İsviçre’de yaşayan yabancıları AB üye ülkelerinden gelenler ve
gelmeyenler olarak sınıflandıran merkezi hükümet politikasını ve
kararnameler yoluyla sürdürülen uygulamayı yeni ve üst bir hukuki
zemine taşımaktadır.
• Entegrasyon (Yabancılar Yasası)
Eski Uygulama: Eski yabancılar
yasasında bu noktada net bir çerçeve bulunmadığı için
entegrasyonla ilgili çalışmalar, kararname ve yönetmeliklerle düzenlenmektedir.
Yeni Uygulama: Bir oturma ve çalışma
izninin verilmesi, bir entegrasyon ya da lisan kursuna gidilmesi koşuluna
bağlanabilir. Kantonların entegrasyon ile ilgili sorunlarda muhatap
alabilecekleri bürolar oluşturmaları istenmektedir.
Sonuçlar: Yeni yasa, yabancıların
İsviçre’deki yaşam şartlarına uyum sağlamaları ve öncelikle yaşadıkları
kantonlarda konuşulan dili öğrenmeleriyle ilgili düzenlemelerin yapılması
gereğine işaret ediyor.
• Aile Birleşimi (Yabancılar Yasası)
Eski Uygulama: Günümüzde kısa
vadeli geçici izinlerle ya da öğrenim amacıyla İsviçre’de
bulunanların ailelerini getirmeleri mümkün değil. Yıllık olarak
yenilenen oturma izni (B Oturumu) sahibi yabancıların ailelerini
getirebilmeleri konusundaki karar, yetkililerin takdirine bağlı. Ancak
sürekli oturum (C Oturumu) sahibi yabancılar, aile birleşimi hakkına
sahipler.
Yeni Uygulama: Yaşadıkları
konutları elverişli ve yeterli gelirleri olması halinde, ülkede kısa
süreli izinlerle kalanların ve öğrenim görenler de aile birleşimi
hakkından yararlanabilecekler. Buna karşın sadece 12 yaşın altında
olan çocuklara hemen sürekli oturum izni verilebilecek, bu yaş sınırının
üstündeki çocuklar ve gençlere ise yıllık olarak yenilenen oturma
iznine sahip olabilecekler.
Sonuçları: Yabancılar yasasının
bu maddesi, “Entegrasyonun sağlanması için çocuklar mümkün olduğu
kadar erken getirilmeli ve okul yaşamlarının bir kısmını burada
tamamlayarak bir meslek öğrenmeleri sağlanmalıdır” şeklinde
gerekçelendirilmektedir.
• Ülke içi işgücü dolaşımı (Yabancılar Yasası)
Eski Uygulama: Yıllık olarak
yenilenen oturma iznine sahip göçmenlerin, yaşadıkları kantonu ya
da işyerini değiştirebilmeleri koşullara bağlanmış durumdadır.
Yeni Uygulama: İsviçre’ye kabul
edilen yabancılar, mesleklerini kanton ya da işkolu sınırlaması
olmaksızın İsviçre’nin her yerinde icra edebilirler.
Sonuçlar: İşgücünün ülke içinde
serbest dolaşımı kolaylaştırılarak, serbest pazar ekonomisine
uygun bir düzenleme hedeflenmektedir.
• Suiistimallere Karşı Mücadele
(Yabancılar Yasası)
Eski Uygulama: Yasa dışı
yollardan insanları ülkeye sokarak çıkar sağlamak isteyen kişiler
üç yıla kadar hapis cezasına çarptırılabilmektedir. Yasadışı
yollardan ülkeye giriş yapan ya da buna yardımcı olan kişiler, altı
aya kadar hapisle cezalandırılabilirler. İsviçre’de oturum sahibi
olmak için “sahte evlilik” gibi hileli yollara başvuranlar, bunun
anlaşılması halinde kazandıkları hakları kaybederler.
Yeni Uygulama: İlgili makam, şayet
“sözde evliliğe” dair bir şüphe var ise, nikah işlemlerini sürdürmeyi
reddedebilir. Seyahat belgesi olmayan insanları yolcu olarak kabul eden
havayolu şirketleri, taşınan kişi başına 5.000 franga kadar para
cezasına çarptırılabilirler ve bu insanların yurtdışı edilene
kadar yapacakları harcamaları karşılamak zorunda bırakılabilirler.
Yasadışı yollardan, para karşılığı ülkeye insan sokanlar beş yıla
kadar hapisle cezalandırılabilecekler.
Sonuçlar: Yeni yasa İsviçre’de
oturum sahibi olmak amacıyla yapılan yasadışı girişimler için
eskiye oranla genelde daha yüksek cezai yaptırımlar öngörmektedir.
• Evrak
eksikliğinde işleme başlanmaması
(İltica Yasası)
Eski yasaya göre: Bir iltica
talebi prensipte sadece, iltica başvurusunda bulunan kişinin, 48 saat
içinde kimliğini gösterir belgeleri yetkili mercilere sunmasıyla işleme
konulur. Bu koşula uygun olmayan kişilerin başvuruları, ancak, talep
edilen evrakı teslim edememeleriyle ilgili kabul edilebilir bir mazeret
sahibi olmalarına inanılması ve iltica gerekçelerinin asılsız olduğuna
dair belirgin göstergeler yoksa incelemeye alınır.
Yeni yasaya göre: Bir iltica
talebi prensipte sadece, iltica başvurusunda bulunan kişinin, 48 saat
içinde pasaport ya da hüviyet kartını yetkili mercilere sunmasıyla
işleme konulur. Ehliyet ya da doğum belgeleri, bunların sahteleri
daha kolay yapılabildiği gerekçesiyle, artık geçerli kabul
edilmemektedir. Bu koşula uygun olmayan kişilerin başvuruları,
ancak, talep edilen evrakı teslim edememeleriyle ilgili kabul
edilebilir bir mazeret sahibi olmalarına inanılması ve iltica gerekçelerinin
geçerli olduğuna dair belirgin göstergeler varsa ya da alınan
ifadesinden ek araştırılmaların yapılması gereğinin anlaşılması
halinde incelemeye alınır.
Sonuçlar:
Günümüzdeki uygulamaya zemin teşkil
eden yasanın mantığını, yetkili merciin bir iltica başvurusunu
inandırıcı bulmaması halinde, şüpheli bulunan noktaların açıklığa
kavuşturulmasıyla ilgili işlemlerin sürdürülmesi yoluyla sonuca
ulaşılması oluşturuyor. Buna göre, İsviçre’deki iltica başvurularını
değerlendiren yetkililerin işlevi, bir iddiayı geçerli bulmamaları
halinde, esas olarak, söz konusu iddianın aksinin ispatı ya da inandırıcı
bulunmayan noktaların gerekçeleriyle birlikte açık olarak ortaya
konulması kıstasına göre belirleniyor.
Halkoylamasında kabul edilmesiyle
yürürlüğe girmesi kesinleşen yeni yasa ise hemen tam tersi bir mantıkla
hareket ediyor ve yetkililerin işlevlerini de buna göre tanımlıyor.
Böylelikle, iltica başvurusunda
bulunan kişi, iddiasının ispatı ya da bunun karşı çıkılamaz şekilde
inandırıcı bulunmasını sağlayacak tüm belgeleri yetkili mercilere
sunmakla tek taraflı olarak yükümlü kılınıyor. Kararın sunulan
bu belgelere bakılarak verilmesi esas kabul ediliyor.
Buna göre, iltica başvurucusu,
iddiasını ispat edebilecek belgeleri sunamadığı durumda “haksız”
olarak değerlendiriliyor.
• İtiraz işlemleriyle ilgili
harcamalar (İltica Yasası)
Eski Uygulama: Bir iltica başvurusunun
kabul edilmemesi halinde, bir üst mercide buna yapılacak itirazın işleme
konması için herhangi bir ödeme yapılması istenmemektedir.
Yeni Uygulama: İtiraz başvurusunu
inceleyecek üst merci, bunu işleme koymak için -kural olarak- 1200
franklık ön ödeme yapılmasını talep edebilecek. İtiraz sahibinin
bu ön ödemeyi yapmaması, ancak kabul edilebilir gerekçelere sahip
olması halinde kabul edilebilecek ve hukuki süreç başlatılabilecek.
Ancak, itirazı inceleyen üst merciin de olumsuz sonuca varması
halinde, başvuru sahibi söz konusu işlemlerle ilgili masrafları karşılamakla
yükümlü olacak.
Sonuçlar: İsviçre Göç Dairesi,
2005 yılında 2235 itiraz başvurusunu karara bağladı. Bunlardan
yaklaşık dörtte birine denk gelen 563’ü kabul edilirken, geri
kalanlarında alt merciin kararı benimsendi. Yeni uygulamanın karşılaşacağı
en önemli açmazlardan biri, “ret” kararının kesinleşmesiyle
birlikte yasal olarak İsviçre’de yaşama ve çalışma hakkı
kalmayan iltica başvuru sahiplerinin, kendilerinden talep edilen ödemeyi
nasıl yapabilecekleri oluşturuyor.
• Sosyal yardımın durdurulması: (İltica
Yasası)
Eski Uygulama: Başvuruları ilk
yetkili merci tarafından işleme konmama kararı alınan mülteci
adaylarına, ulusal fonlardan mali yardımda bulunulmamaktadır. Bu
konumdaki kişilerin, sınır dışı edilmek üzere İsviçre’de
bekletildikleri kabul edilmektedir. Ancak bu kişilerin, yaşadıkları
kantonlarda barınma ve beslenme gibi ihtiyaçlarına dair acil yardım
talebinde bulunabilmelerine izin verilmektedir. Uygulamada, kantonlar bu
talepleri kabul etmektedir.
Yeni Uygulama: Halkoylamasında kabul edilen düzenlemeye
göre de, ulusal sosyal fonlardan yardım, artık sadece başvurunun ilk
merciden başlayarak işleme konulması koşuluna bağlanacak; başvuruları
işleyen hukuki süreç sonucunda “kesin olarak” reddedilen mülteci
adayları bu haktan mahrum bırakılacak. Bu belirsiz ve geçici konumda
bulunan kişiler, yine kantonlardan sosyal yardım isteğinde
bulunabilecekler, ancak halkoylaması sonuçlarıyla ulusal ölçekte geçerli
olan yasal düzenleme, hastalılığı, hamileliği ya da çocuk yaşta
olmayı ayrıcalıklı bir durum olarak tanımlamamaktadır.
Sonuçlar: İsviçre Göç Dairesi
verilerine göre, 2005’te tamamlanan işlemler yaklaşık 10 bin kişinin
İsviçre’yi derhal terk etmesi gerektiğini göstermektedir.
Halkoylamasıyla kabul edilen yasal düzenleme, gerekli resmi seyahat
belgelerine ya da ülkelerine geri dönüş yolculuğunu gerçekleştirecek
mali imkanlara sahip olmayanlarla ilgili bir çözüm sunmamaktadır.
Uzmanlar, bunun, İsviçre’deki kaçak göçmen sayısının artması
anlamına geleceğini peşinen kabul etmektedirler.
• İsviçre
basınından özetler: "Yabancılara karşı endişeler
galip geldi." >>>
• Sonuçlar:
Yabancılar Yasası >>>
• Sonuçlar:
İltica Yasası >>>
|
