|
Halkoylaması
ve halk inisiyatifi nedir?
Bir
bütün olarak İsviçre'deki politik sistemi, halkoylaması ve halk
inisiyatifi hakkında bilgi sahibi olmaksızın anlamak mümkün değil.
Halkoylaması
nedir?
Her
şeyden önce İsviçre’de parlamentoda kabul edilen bütün
anayasa değişiklikleri, halkoylamasına sunulmak zorunda... Ancak
aynı zorunluluk parlamentonun yasa ve benzeri kararları için söz
konusu değil. Eğer parlamento kararına karşı geçerli bir
“halk inisiyatifi” yoksa, karar yürürlüğe giriyor.
Anayasa
değişikliklerinde halkoylaması
Halkoylamasından
"evet" kararının çıkması için, sadece seçmenlerin
değil, aynı zamanda kantonların çoğunluğu tarafından da kabul
edilmesi gerekiyor.
Seçmen
çoğunluğu için, oylamada ülke çapında kullanılan toplam oy
miktarı dikkate alınıyor. Buraya kadar halkoylaması, dünyadaki
benzerlerinden bir farklılık göstermiyor. Ama farklılık bundan
sonra, yani kanton çoğunluğu aranırken başlıyor. Bu kez her
kantonda, kullanılan oyların hangi yönde çoğunluk sağladığına
bakılıyor ve kantonların kararları böylece ortaya çıkmış
oluyor. İsviçre'de 20 tam
ve altı yarım kanton
var. Tam kantonların kararları bir, yarım kantonların kararları
da yarım puan olarak hesaplanıyor. Kanton çoğunluğu için,
ortaya çıkan toplam 23 puanın hangi tarafta ağırlık kazandığına
bakılıyor.
Bu
durum, kaynağını İsviçre Anayasası’nın temel ilkelerinden
alıyor. Anayasaya göre İsviçre, halk ve kantonların eşit ağırlığı
üzerinde yükseliyor.
Halk
inisiyatifi nedir?
Tüm
anayasal değişikliklerin halkoylamasına sunulması zorunluluğundan
yukarıda söz etmiştik. Eğer parlamento kararı, halkoylamasında
karşı bir seçenek sunulmadan kabul edilmezse, eski anayasa
maddesi geçerliliğini korumaya devam ediyor.
Ancak,
söz konusu parlamento kararına karşı 18 ay içinde 100 bin seçmenin
imzasıyla sunulan bir öneri ortaya çıkarsa, bu da halkoylamasına
sunuluyor. İşte, halk inisiyatifi bu.
Özetlersek,
bir anayasa değişikliğinin halkoylamasında kabulü için seçmen
çoğunluğunun yanı sıra kanton çoğunluğu da aranıyor ve bir
halk inisiyatifinin geçerli sayılabilmesi için ise parlamentonun
karar tarihinden başlayarak 18 ay içinde 100 bin imza toplaması
gerekiyor.
Diğer parlamento
kararlarında halkoylaması ve halk inisiyatifi için aranan koşullar
Anayasa
değişikliklerinde halk inisiyatifleri için aranan koşullar, yasa
ve benzeri parlamento kararları için değişiyor.
Parlamentonun
anayasa değişikliği dışındaki kararlarına karşı, bir halk
inisiyatifinin geçerli sayılması için, üç ay içinde 50 bin seçmenin
imzasıyla sunulması gerekiyor. Bu durumda halk inisiyatifi,
halkoylamasına sunulma hakkını kazanmış oluyor. Bu tür
halkoylamalarında kabul için, seçmen çoğunluğu yeterli görülüyor,
kanton çoğunluğu aranmıyor.
Bir
anayasa değişikliği olmamasına rağmen, İsviçre'nin
uluslararası bir birliğe katılmasıyla ilgili kararlar da,
halkoylamaları açısından, anayasa değişiklikleri kapsamında
ele alınıyor. Yani böyle bir parlamento kararının halkoylamasında
kabulü için, seçmen çoğunluğunun yanı sıra kanton çoğunluğu
koşulu da aranıyor.
Çarpıcı
bir örnek: 5 Haziran 2005, Şengen-Dublin Halkoylaması
Halkoylaması,
toplam oy miktarı ve oranı (%55 evet) açısından net bir şekilde
“evet” sonucunu ortaya koyarken, kantonlarda farklı bir gelişme
yaşandı. Kantonlardaki oyların sayımında, ülkedeki 20 tam
kantondan onunda evet, onunda ise hayır oylarının çoğunluk sağladığı
görüldü.
Yarım kantonların ikisinde
“evet”, dördünde ise “hayır” oyları ağırlık kazandı.
İsviçre’deki
halkoylamalarını düzenleyen kurallara göre, halkoylaması, eğer
bir anayasa maddesinin değiştirilmesi ya da ülkenin bir
uluslararası birliğe katılması amacıyla düzenlenmiş olsaydı,
bu sonuçlara göre “hayır” cephesi kazanmış olacaktı. Çünkü
bu durumlarda, ülkedeki toplam oy çoğunluğunun yanı sıra,
“evet” diyen kantonların da çoğunluk sağlaması gerekecekti.
Şengen ve Dublin antlaşmaları,
bu kapsamda ele alınmadığı için, kantonların çoğunluğu
“hayır” demesine rağmen seçmen çoğunluğu yeterli görülerek
kabul edilmiş sayıldı.
Halkoylamaları
Ana Sayfa >>> |
ile
